در سالهای اخیر، آگاهی عمومی نسبت به اختلالات روانشناختی افزایش یافته است؛ اما هنوز برخی بیماریها بهدرستی شناخته نشدهاند. اختلال چند شخصیتی یا اختلال شخصیت چندگانه یکی از همان اختلالهایی است که اغلب با سوءبرداشت، قضاوت نادرست و اطلاعات ناقص همراه است. بسیاری از افراد زمانی که با تغییرات شدید رفتاری، فراموشیهای غیرعادی یا احساس گسست از خود مواجه میشوند، این سؤال برایشان ایجاد میشود که آیا دچار چند شخصیتی بودن شدهاند یا خیر.
در مشاورلاین، تلاش ما این است که با ارائه محتوای علمی و همچنین امکان مشاوره روانشناسی آنلاین خارج از کشور، مسیر شناخت و درمان را برای کاربران فارسیزبان هموار کنیم. این مقاله بهطور جامع بررسی میکند که چند شخصیتی یا اختلال شخصیت چندگانه چیست، چه علائمی دارد، چرا ایجاد میشود و درمان اختلال چند شخصیتی چگونه انجام میگیرد.
اختلال شخصیت چندگانه چیست؟
اختلال چند شخصیتی یا اختلال شخصیت چندگانه که در منابع علمی با نام اختلال تجزیه هویت یا اختلال هویت تجزیهای (Dissociative Identity Disorder- DID) شناخته میشود، یکی از مهمترین انواع اختلالات تجزیهای است. در این اختلال، فرد بهجای یک هویت یکپارچه، چندین حالت هویتی یا شخصیت مجزا را تجربه میکند. این وضعیت در طبقهبندیهای بینالمللی با علائم اختصاری DID ثبت شده است.
در DID، فرد دچار نوعی گسست هویت میشود؛ به این معنا که ذهن برای مقابله با فشارهای روانی شدید، هویت را به بخشهای جداگانه تقسیم میکند. هرکدام از این هویتها میتوانند الگوهای رفتاری، احساسات، صدا، زبان بدن و حتی خاطرات متفاوتی داشته باشند..
اختلال شخصیت چندگانه چگونه شکل میگیرد؟
برخلاف تصور رایج، اختلال شخصیت چندگانه یا چند شخصیتی بودن بهصورت ناگهانی ایجاد نمیشود. این اختلال معمولاً نتیجهی یک فرآیند طولانیمدت روانی است که ریشه در مکانیسم دفاعی روان دارد. زمانی که ذهن انسان در برابر فشارها و آسیبهایی قرار میگیرد که توان پردازش آنها را ندارد، از تجزیه بهعنوان یک راه بقا استفاده میکند.
مهمترین عامل ایجاد این اختلال، تروماهای دوران کودکی است. کودکانی که در معرض تجربههای دردناک و مکرر قرار میگیرند، بیش از دیگران در معرض ابتلا هستند. از جمله این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سوءاستفاده روانی شدید و مداوم
- آزار جسمی یا جنسی در سنین پایین
- بیتوجهی عاطفی عمیق
- زندگی در محیطهای ناامن و غیرقابل پیشبینی
در چنین شرایطی، فرآیند تجزیه شخصیت بهتدریج شکل میگیرد و نتیجه آن چندگانگی هویت در بزرگسالی است.
علائم چند شخصیتی یا اختلال شخصیت چندگانه چیست؟
علائم چند شخصیتی بودن میتوانند بسیار متنوع باشند و شدت آنها در افراد مختلف تفاوت دارد. به همین دلیل، این اختلال گاهی سالها بدون تشخیص باقی میماند.
تغییر حالتهای هویتی
یکی از مهمترین نشانهها، تغییر حالتهای هویتی است. فرد ممکن است در موقعیتهای مختلف، واکنشهایی کاملاً متفاوت نشان دهد؛ بهگونهای که اطرافیان احساس کنند با افراد مختلفی روبهرو هستند.
حافظه گسسته و فراموشی تجزیهای
افراد مبتلا اغلب دچار حافظه گسسته هستند. آنها ممکن است بخشهایی از روز، مکالمات یا تصمیمات خود را به یاد نیاورند. این حالت که با عنوان فراموشی تجزیهای شناخته میشود، یکی از شاخصترین علائم DID است.
احساس جدا بودن از خود
برخی افراد احساس میکنند کنترل بدن یا ذهنشان را از دست دادهاند یا از بیرون در حال تماشای خود هستند.
مشکلات هیجانی و روانی همزمان
اضطراب، افسردگی، احساس پوچی و بیثباتی هیجانی از جمله مشکلات شایعی است که در کنار بیماری چند شخصیتی دیده میشود.
بیماری چند شخصیتی چه تفاوتی با سایر اختلالات دارد؟
اختلال شخصیت چندگانه یا بیماری چند شخصیتی اغلب با اختلالاتی مانند اسکیزوفرنی اشتباه گرفته میشود، درحالیکه این دو تفاوتهای اساسی دارند. در اختلال چند شخصیتی، فرد دچار توهم یا هذیان نیست؛ بلکه مسئله اصلی وجود هویتهای مجزا در یک فرد است که هرکدام میتوانند حافظه و نقش متفاوتی داشته باشند.
تشخیص دقیق این تفاوت، نقش مهمی در انتخاب مسیر درمان دارد و از درمانهای اشتباه جلوگیری میکند.
نام علمی بیماری چند شخصیتی چیست؟
نام علمی بیماری چند شخصیتی اختلال تجزیه هویت یا اختلال هویت تجزیهای است. این عنوان در راهنمای تشخیصی DSM-5 ثبت شده و معیارهای مشخصی برای تشخیص آن وجود دارد. استفاده از این نام علمی به متخصصان کمک میکند تا درمان را بر اساس استانداردهای جهانی پیش ببرند.
درمان اختلال شخصیت چندگانه چگونه انجام میشود؟
برخلاف بسیاری از باورهای نادرست، درمان چند شخصیتی امکانپذیر است؛ اما نیازمند صبر، تخصص و درمان اصولی است. این درمان معمولاً بلندمدت بوده و مرحلهبهمرحله انجام میشود.
رواندرمانی اختلالات تجزیهای
اصلیترین روش درمان، رواندرمانی اختلالات تجزیهای است. در این نوع درمان، درمانگر به فرد کمک میکند تا:
- احساس امنیت روانی ایجاد کند
- هویتهای مختلف را شناسایی کند
- ارتباط بین آنها را بهبود دهد
- به سمت یکپارچگی روانی حرکت کند
درمان مبتنی بر تروما
درمان اختلال چند شخصیتی معمولاً با تمرکز بر پردازش تروما انجام میشود؛ بدون اینکه فرد دوباره دچار آسیب روانی شود.
دارودرمانی حمایتی
داروها مستقیماً DID را درمان نمیکنند، اما برای کنترل علائم همراه مانند اضطراب، افسردگی یا بیخوابی میتوانند مؤثر باشند.
نقش مشاوره تخصصی در مسیر درمان
یکی از چالشهای مهم، دسترسی به درمانگر متخصص است. بسیاری از فارسیزبانان خارج از ایران به دلیل محدودیت جغرافیایی از درمان محروم میمانند. استفاده از مشاوره روانشناسی آنلاین خارج از کشور در مشاورلاین این امکان را فراهم میکند که افراد بدون محدودیت مکانی، درمان اصولی دریافت کنند.
زندگی با اختلال چند شخصیتی چگونه است؟
زندگی با این اختلال میتواند چالشبرانگیز باشد، اما غیرممکن نیست. با درمان مناسب، بسیاری از افراد یاد میگیرند چگونه بین هویتهای خود هماهنگی ایجاد کنند، روابط سالمتری بسازند و کیفیت زندگی خود را بهبود دهند.
سوالات متداول
افراد چند شخصیتی قابل درمان هستند؟
بله. افراد دارای اختلال شخصیت چندگانه یا چند شخصیتی با دریافت رواندرمانی تخصصی، حمایت مستمر و پیگیری منظم میتوانند به ثبات روانی قابل توجهی برسند و عملکرد روزمره خود را بهبود دهند.
درمان اختلال شخصیت چندگانه چقدر زمان میبرد؟
مدت درمان اختلال چند شخصیتی به عوامل مختلفی مانند شدت تروما، شرایط روانی فرد و تداوم درمان بستگی دارد. این درمان معمولاً بلندمدت است، اما نتایج آن پایدار و ارزشمند خواهد بود.
جمعبندی نهایی
اختلال چند شخصیتی یا اختلال تجزیه هویت، یک بیماری پیچیده اما قابل درمان است که ریشه در آسیبهای عمیق روانی دارد. شناخت صحیح علائم، درک درست بیماری چند شخصیتی و انتخاب مسیر درمان علمی، میتواند زندگی فرد را بهطور اساسی تغییر دهد.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با نشانههای چند شخصیتی بودن مواجه هستید، دریافت کمک تخصصی را به تعویق نیندازید. مشاورلاین میتواند نقطه شروعی امن و حرفهای برای این مسیر باشد.
